محمد حسن خان اعتماد السلطنه

506

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

ملك‌آرا ، عباس ميرزا ( ص 43 - ص 19 چاپ اول ) پسر محمد شاه و دومين پسرى است كه به اين نام موسوم شده است . محمد شاه در 1249 پسرى از خديجه خانم چهريقى زن خود پيدا كرد او را به احترام پدرش عباس ميرزا نام گذاشت و بعد او را نايب السلطنه لقب داد . اين پسر در شش سالگى فوت شد و خديجه خانم پسر ديگرى زائيد كه او را عباس ميرزا نام و نايب السلطنه لقب نهادند و اين تصويرى كه از عباس ميرزا و حاجى ميرزا آقاسى و چندين ديگر باهم موجود است مربوط به عباس ميرزاى اولى است كه در شش سالگى مرده است . محمد شاه اين عباس ميرزاى نايب السلطنه اخير را دوست مىداشت و به مادرش هم به نظر محبت مىنگريست و از اينرو مهدعليا و ناصر الدين ميرزا با اين مادر و پسر بد بودند و چون محمد شاه مرد عباس ميرزا به راهنمائى فرهاد ميرزا به سفارت انگليس پناه برد و از كشته شدن نجات يافت . يك‌بار به حكومت قم و اقامت در آن شهر مأمور شد . اما امير كبير با اين انتصاب مخالفت كرد و بالاخره در ذى حجهء 1268 با سه هزار تومان مقررى سالانه مادر و پسر به عراق عرب تبعيد شدند . در محرم 1295 پس از بيست و هفت سال اقامت در غربت به طهران بازگشت و شاه او را « ملك‌آرا » لقب داد ، چه نايب السلطنه را لقب پسر خود كامران ميرزا نهاده بود . چندى بعد به حكومت زنجان منصوب شد اما چون در هرحال نگران از شاه بود حكومت را گذارده به قفقاز فرار كرد ولى به او تأمين داده شد و دوباره در 1296 به ايران بازگشت و در 1298 حاكم قزوين شد . در 1297 شيخ عبيد الله خواست او را آلت دست خود قرار دهد على الخصوص كه مادرش هم كرد بود ، ولى ملك‌آرا حاضر نشد و در عوض حكومت قزوين مذكور در فوق به او داده شد . در 1303 ملك‌آرا وزير تجارت شد و در چهاردهم ذيقعدهء 1314 در اسب‌دوانى دوشان‌تپه به سكته درگذشت و در اين‌حال پنجاه و نه سال داشت . كتاب شرح‌حال او در 1325 به تصحيح عبد الحسين نوائى و به وسيلهء مرحوم عباس اقبال چاپ شده است . جهانگير خان آجودانباشى ( ص 43 - ص 20 چاپ اول ) پسر سليمان خان سهام الدولهء مسيحى از ارامنهء مهاجر تفليسى و برادر نريمان خان قوام السلطنه سفير ايران در وينه در 1249 متولد شد و چون خانوادهء آنها از اعيان